Tính đến cuối năm 2012, nợ công/GDP ước khoảng 55,4%
Liệu những năm tới, nền kinh tế có hồi phục với tốc độ đúng như mong muốn để các nhà làm chính sách có lý do để biện hộ rằng “sẽ thu được đủ tiền để trả nợ”? Khả năng này rất phong thanh, nhất là khi nền kinh tế trong và ngoài nước vẫn còn nhiều bất ổn.
Trên thực tế, nợ công của Việt Nam không phải là nhỏ. Dù rằng mức này vẫn nằm dưới ngưỡng cho phép, nhưng nếu tính đủ các khoản nợ, đặc biệt các khoản nợ liên quan đến khối doanh nghiệp quốc gia, tỉ lệ nợ công/GDP của Việt Nam sẽ lên đến 95%, tức vượt xa ngưỡng an toàn mà ngân hàng Thế giới khuyến nghị.
Với số tiền này, Chính phủ sẽ dùng để đầu tư vào các dự án công là cốt, đặc biệt là dự án cơ sở hạ tầng, đối ứng vốn trong các dự án ODA (viện trợ phát triển chính thức), PPP (hiệp tác công tư). 000 tỉ đồng, tức giá trị vượt định mức có thể lên đến 285.
Trong khi đó, mức lãi suất đi vay khoảng 10% như Hiện tại, theo Phó Tổng Giám đốc một ngân hàng nước ngoài (không muốn nêu tên), đã là một thách thức rất lớn đối với doanh nghiệp trong bối cảnh khó khăn hiện nay. Một hành động đáng hoan nghênh là việc Bộ liên lạc chuyên chở mới đây đề xuất đổi thay quy hoạch điều chỉnh phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2020.
Việc hút vốn mạnh từ khu vực tài chính như thế sẽ khiến lãi suất cho vay đối với các doanh nghiệp sẽ không giảm được nhiều.
Đó là khả năng trả nợ. Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả đầu tư công? Vấn đề then chốt nằm ở việc quy hoạch.
Xét ở góc cạnh này, việc phát hành thêm có thể xem là hợp lý. Ngày nay, hạn mức phát hành đã được phê duyệt cho 2 năm 2014-2015 chỉ là 75. Nhưng điều đáng tiếc là ở Việt Nam, dụng cụ này vẫn chưa được hi vọng đúng giá trị, khi hiệu quả đầu tư công vẫn rất thấp. Mới đây, Bộ Tài chính đã đứng ra bảo lãnh để Vinashin thực hiện hoán đổi nợ cho khoản vay cũ 600 triệu USD với các chủ nợ nước ngoài, chính thức biến nợ “tư” của Vinashin trở nên nợ “công”.
Trong đó, các chỉ tiêu về tổng lượng hàng hóa đã được điều chỉnh giảm mạnh so với quy hoạch được duyệt vào năm 2009. Dù vậy, vốn đầu tư vẫn luôn là một yếu tố quan yếu, đặc biệt là lượng vốn lớn cho các dự án cơ sở hạ tầng của Việt Nam, vốn được đánh giá là thuộc hàng yếu kém nhất khu vực.
000 tỉ đồng. Tuy vậy, đằng sau đó là những mối hoài nghi vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng. 000 tỉ đồng trái phiếu trong 3 năm tới. Thậm chí, việc đầu tư tràn lan đã phần nào biến dụng cụ đầu tư công trở nên một đích cần tái cấu trúc. Vì thế, nếu tính nhàng nhàng cho mỗi năm tới, với con số 120. Liệu ngoài ngoài Bộ Tài chính, ai sẽ là người vui sướng nếu Quốc hội phê chuẩn kế hoạch phát hành này? Đó là các tổ chức tài chính, vì họ tìm thấy được một kênh đầu tư an toàn và tương đối quyến rũ trong bối cảnh các hoạt động kinh doanh khác gặp khó.
000 tỉ đồng. Liệu sau việc này, các tập đoàn, tổng công ty quốc gia khác có bắt chước theo? Những khoản nợ như thế sẽ là gánh nặng cho ngân sách quốc gia.
000 tỉ đồng trái phiếu chính phủ được phát hành (ngót bằng 1/3 tổng lượng tín dụng được dự kiến cho vay ra nền kinh tế trong những năm gần đây), không ngờ gì, các nhà băng sẽ lại là những người năng động nhất trên thị trường này.
Đặc biệt, các nhà băng trong nước sẽ rất hớn hở vì có chỗ để “tiêu” lượng vốn lớn tồn đọng trong nhà băng mình. Nhưng những hành động na ná như thế là chưa nhiều.
Một thống kê của Công ty Chứng khoán Bảo Việt cho thấy trong 6 tháng đầu năm nay, có đến 77% giá trị trái phiếu được giao thiệp trên toàn thị trường thuộc về các tổ chức tài chính trong nước.
Khi hiệu quả đầu tư công vẫn chưa được cải thiện, việc đẩy mạnh phát hành trái phiếu chính phủ với quy mô lớn là điều cần tính tình kỹ lưỡng hơn, để tránh gia tăng sức ép lên vai những doanh nghiệp, những người đóng thuế.
Nhà băng Thế giới đã đưa ra khuyến cáo: “Việt Nam cần phải kiểm soát bội chi nhằm đảo bảm tính vững bền tài khóa về trung hạn”. Do vậy, cần phải quy hoạch, phân loại và chóng vánh loại bỏ những dự án đầu tư công không khả khi. Không thể phủ nhận rằng trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế khó khăn, khi sức cầu của khu vực tư quá yếu ớt thì đầu tư công là một trong những phương tiện quan yếu để bù đắp lại.
Nhưng gánh nặng cân đối chi thu ngân sách của ông Dũng có lẽ sẽ vơi đi ít nhiều nếu sắp tới đây, Quốc hội tiếp kiến đồng ý cho Chính phủ phát hành thêm 360. Trước đó, năm 2012, lượng tiền mà các ngân hàng đổ vào trái phiếu chính phủ đã gấp đến 1,5 lần tổng lượng tiền tài 3 năm trước đó cộng lại.
Hãy quay trở lại câu chuyện phát hành nợ 360.
